Zwierzęta czują ból i strach – naszym obowiązkiem jest reagować

22 maja obchodzony jest Ogólnopolski Dzień Praw Zwierząt, upamiętniający uchwalenie przez Sejm ustawy o ochronie zwierząt z 1997 roku. Nowe przepisy jasno określiły status zwierzęcia: to żywa istota, która czuje ból, cierpi i nie może uchodzić za przedmiot. Człowiek ma wobec niej obowiązek szacunku, troski, opieki oraz ochrony. Ta data nie sprowadza się wyłącznie do prawniczej rocznicy. Każdego roku powraca jak mocne wezwanie skierowane do ludzkiego sumienia. Przypomina, że za stworzenia całkowicie zależne od naszych decyzji ponosimy także odpowiedzialność moralną.

Zwierzęta mają, podobnie do ludzi, rozwinięty układ nerwowy. Świat odbierają w sposób świadomy i intensywny. Doświadczają bólu ciała, a obok niego pojawiają się silny stres, lęk oraz dotkliwa tęsknota. Mimo tej wiedzy dane Głównego Urzędu Statystycznego i raporty Głównego Lekarza Weterynarii każdego roku pokazują dramatyczny rozmiar bezdomności zwierząt w Polsce.

W krajowych schroniskach przebywa stale ponad sto tysięcy psów oraz kilkadziesiąt tysięcy kotów. W ciągu roku placówki opiekujące się zwierzętami szczególnie mocno odczuwają dwa trudne okresy.

Pierwszy przypada przed wakacjami. Wtedy część właścicieli porzuca psy i koty, ponieważ zaczynają traktować je jak przeszkodę w planach urlopowych. Zwierzę, które wcześniej miało dom, nagle ląduje przy drodze, w lesie albo pod bramą schroniska.
Drugi trudny moment nadchodzi na przełomie zimy i wiosny. W tym czasie dorastają szczenięta oraz kocięta kupione pod wpływem impulsu jako gwiazdkowe prezenty. Gdy wymagają większej uwagi, karmy, leczenia albo szkolenia, część opiekunów rezygnuje z odpowiedzialności. Wtedy młode zwierzęta trafiają na ulicę.

Okrucieństwo wobec zwierząt przybiera wiele postaci. Najgłośniej potępiamy brutalną przemoc fizyczną, lecz krzywda zaczyna się również od codziennej obojętności. Milczenie wobec głodnego, błąkającego się psa, odwrócenie wzroku od chorego kota czy brak reakcji na zaniedbania u sąsiadów i znajomych także pogłębiają cierpienie. Porzucenie udomowionego zwierzęcia w lesie albo na ulicy polskie prawo traktuje jako przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności. Dla samego zwierzęcia oznacza to jednak karę znacznie straszniejszą – samotną walkę o przetrwanie, głód, strach, ból i nierzadko śmierć.

Reagujmy. Zwierzęta nie potrafią przemówić ludzkim głosem i poprosić o ratunek. My możemy mówić w ich imieniu.

Pseudohodowle – za niską ceną kryje się ból

Pseudohodowle są jednym z poważnych źródeł cierpienia chorych i później porzucanych zwierząt. Osoby szukające psa albo kota nieraz nie umieją rozpoznać różnicy między renomowaną hodowlą, np. zrzeszoną w ZKwP, a podmiotem zarejestrowanym formalnie, lecz działającym bez realnej kontroli standardów. Właśnie tam sprzedaje się zwierzęta z rodowodami bez realnej wartości, głównie po to, aby omijać przepisy ograniczające handel.

W odpowiedzialnych hodowlach hodowca stawia na zdrowie rasy, przemyślany dobór genetyczny oraz odpoczynek samic po ciąży i porodzie. W pseudohodowlach suki oraz kotki służą ludziom jak narzędzia do produkcji miotów. Ich ciała eksploatuje się ponad granice wytrzymałości. Właściciele takich miejsc dopuszczają suki do krycia przy każdej cieczce, a to wyniszcza organizm w skrajny sposób. Zwierzęta żyją w ciemnych komórkach, piwnicach i ciasnych klatkach, bez odpowiedniej karmy, ruchu, kontaktu z człowiekiem oraz pomocy lekarza weterynarii. Pseudohodowcy dopuszczają też chów wsobny, czyli kojarzenie blisko spokrewnionych osobników. Skutkiem bywają poważne wady genetyczne, choroby narządów, deformacje i cierpienie już od pierwszych tygodni życia.

Gdy kupujemy taniego psa albo kota z ogłoszenia w internecie, zasilamy pieniędzmi ten okrutny proceder. Zamiast dokładać cegiełkę do cierpienia, można dać dom zwierzęciu ze schroniska. Taka decyzja ratuje konkretne życie i zmniejsza popyt na handel oparty na wyzysku.

Wygląd za cenę cierpienia

Ślepe uleganie trendom napędza popyt na zwierzęta brachycefaliczne, między innymi mopsy, buldogi francuskie oraz koty perskie. Wielu ludzi uznaje ich skrócone pyszczki za urocze, lecz za tym wyglądem kryje się dramat. Chrapanie, sapanie i szybkie męczenie się nie oznaczają „słodkiej cechy rasy”. To objawy ciężkiego zespołu BOAS, czyli zespołu wad dróg oddechowych. Zwężone nozdrza, zniekształcone struktury gardła oraz problemy z tchawicą sprawiają, że każdy oddech staje się dla tych zwierząt wysiłkiem.

Podobne ryzyko wiąże się z modą na hybrydy, między innymi cavapoo oraz cockapoo. Reklamy przedstawiają je jako psy idealne i hipoalergiczne, lecz FCI nie autoryzuje takich mieszanek. Brak oficjalnego wzorca rasy utrudnia kontrolę zdrowia, budowy ciała oraz przewidywalnych cech. Za atrakcyjną nazwą i zdjęciem szczeniaka może kryć się zwierzę obciążone chorobami, lękliwością albo problemami wynikającymi z chaotycznego rozmnażania. Pamiętajmy: zwierzę nie pełni funkcji modnego dodatku, zabawki ani dekoracji mieszkania. To czująca istota, która potrzebuje opieki, leczenia, cierpliwości, czasu i odpowiedzialnego człowieka. Jeżeli wybór psa albo kota wynika wyłącznie z nietypowego wyglądu, popularności danej rasy lub chwilowej fascynacji internetowym trendem, lepiej zrezygnować z opieki nad żywym stworzeniem. Zwierzę nie powinno płacić bólem za ludzką próżność.

Kastracja, czipowanie i koty wychodzące

W społeczeństwie nadal krąży szkodliwe przekonanie, że suka albo kotka powinna przynajmniej raz mieć młode „dla zdrowia”. Weterynaria jednoznacznie obala ten mit. Ciąża i poród mogą wiązać się z poważnym zagrożeniem dla organizmu samicy, a czasem kończą się dramatem. Kastracja oraz sterylizacja należą do najskuteczniejszych sposobów ograniczania bezdomności zwierząt, a przy tym chronią przed groźnymi chorobami, w tym ropomaciczem i nowotworami. Gdy opiekun rezygnuje z zabiegu bez medycznego powodu, napędza kolejne narodziny niechcianych szczeniąt i kociąt. Wiele z nich później umiera na ulicach albo zasila już przepełnione schroniska.

Spór o koty wychodzące wciąż budzi silne emocje i dzieli opinię publiczną. Wielu opiekunów pozwala zwierzętom opuszczać dom w dobrej wierze, lecz swobodny teren niesie dla nich liczne zagrożenia. Gdy kot od dawna wychodzi i zmiana tego nawyku okazuje się bardzo trudna, podstawowy zakres odpowiedzialnej opieki powinien obejmować kastrację oraz elektroniczny czip. Niekastrowane koty biegające bez kontroli znacząco powiększają populację zwierząt bezdomnych. Poza domem grożą im także śmiertelne niebezpieczeństwa: samochody, pasożyty oraz zakażenia wirusowe, w tym FIV i FeLV.

Z perspektywy ekologicznej wolno wychodzące koty domowe mogą silnie wpływać na lokalną bioróżnorodność. Badania pokazują, że swobodnie przemieszczające się koty polują na dzikie ptaki, jaszczurki i drobne ssaki. Nie wynika to wyłącznie z głodu. Dla kota łowy stanowią również naturalną formę aktywności, zabawy i rozładowania energii. Dlatego osoby szukające rozsądnego kompromisu między dobrostanem kota a ochroną przyrody wybierają rozwiązania bezpieczniejsze dla zwierzęcia oraz środowiska. Można przygotować przydomową wolierę, zabezpieczyć balkon specjalną siatką albo nauczyć pupila spacerów w szelkach. Dzięki temu kot ma kontakt ze światem zewnętrznym, a jednocześnie pozostaje pod opieką człowieka. Takie podejście zmniejsza ryzyko chorób, wypadków, zaginięcia i niekontrolowanego rozrodu, a przy tym pomaga chronić naturalną równowagę lokalnego ekosystemu.

Krzywda pod płaszczem zwyczaju

Na wsi ludzie nadal nieraz traktują psa jak żywy alarm. Zwierzę spędza wtedy całe życie przy budzie, przypięte do krótkiego łańcucha. Taka codzienność rodzi przewlekły stres, apatię i agresję, która wyrasta z lęku, samotności oraz braku kontaktu z człowiekiem i innymi zwierzętami. Metalowe obroże potrafią wrastać w szyję, zostawiając bolesne, otwarte rany. Zimą psy zamknięte przy nieszczelnych budach marzną, a czasem tracą życie z powodu chłodu. Trzeba pamiętać, że polskie prawo zakazuje trzymania psa na uwięzi dłużej niż dwanaście godzin na dobę oraz na uwięzi krótszej niż trzy metry.

Poważnym błędem w pracy z psem pozostaje także kolczatka. To narzędzie oparte na bólu, które wbija się w szyję przy każdym napięciu smyczy. Nie uczy spokojnego chodzenia przy opiekunie. Wzbudza strach, a ten z czasem może przerodzić się w silniejszą agresję wobec ludzi, psów i całego otoczenia. Kolczatka kaleczy skórę, obciąża krtań oraz tchawicę, a także uszkadza szyjny odcinek kręgosłupa. Relacja budowana na lęku niszczy zaufanie i oddala zwierzę od człowieka.

Odpowiedzialna opieka obejmuje również elektroniczne czipowanie oraz regularne szczepienia. Czip wpisany do bazy daje trwały sposób identyfikacji i znacząco zwiększa szanse na szybki powrót zgubionego zwierzęcia do domu. Zwykła adresatka może się urwać, zgubić albo odpaść podczas ucieczki. Tak samo ważne pozostaje coroczne szczepienie przeciwko wściekliźnie, wymagane przez prawo. To choroba śmiertelnie groźna dla zwierząt i ludzi.

„Zabawka”, która czuje

Chomiki, króliki i świnki morskie wielu dorosłych nadal kupuje jako „żywe zabawki” dla dzieci, które mają rzekomo uczyć odpowiedzialności. To poważne nieporozumienie. Dziecko może pomagać w opiece, lecz nie udźwignie samodzielnie wszystkich obowiązków związanych z karmieniem, sprzątaniem, kontrolą zdrowia, zapewnieniem spokoju oraz właściwych warunków życia. Za zwierzę zawsze odpowiada dorosły.

Chomiki, wybierane nieraz na pierwszego pupila, nie przypominają pluszowej maskotki gotowej do zabawy o każdej porze. To przede wszystkim zwierzęta aktywne nocą. Gdy ktoś budzi je w ciągu dnia, natarczywie bierze na ręce albo próbuje przytulać wbrew ich naturze, naraża je na ogromny stres. U małych ssaków organizm reaguje na silne napięcie wyjątkowo gwałtownie. Ze względu na specyfikę ich układu krążenia skrajny lęk może doprowadzić nawet do nagłego zatrzymania akcji serca.

Wiele kłopotów dotyczących małych zwierząt zaczyna się od braku wiedzy o ich potrzebie przestrzeni. Małe, okrągłe akwarium dla złotej rybki nie stanowi uroczej dekoracji, lecz śmiertelną pułapkę. Brak kątów i zniekształcony obraz wywołują silny stres. Kula utrudnia prawidłową wymianę gazową, a ryba zostaje zmuszona do nieustannego pływania po okręgu. Taki sposób życia zaburza orientację i może prowadzić do choroby błędnika.

Klatka dla gryzonia lub terrarium może dawać zwierzęciu bezpieczeństwo, pod warunkiem że człowiek przygotuje je zgodnie z wymaganiami danego gatunku. Liczą się właściwe wymiary, wyposażenie, podłoże, kryjówki, możliwość ruchu i spokojne miejsce z dala od hałasu. W przypadku chomików należy unikać plastikowych kołowrotków. Zbyt małe, źle wyprofilowane albo wykonane z nieodpowiedniego materiału sprzyjają deformacjom kręgosłupa i urazom łap.

Trzeba również znać społeczne potrzeby zwierzęcia. Króliki, szczury i świnki morskie żyją stadnie, dlatego samotność może wywołać u nich depresję, lęk oraz głębokie zaburzenia zachowania. Chomik ma zupełnie inną naturę. Umieszczenie dwóch osobników w jednej klatce grozi brutalną walką o terytorium, ciężkimi ranami, a nawet śmiercią jednego z nich. Małe zwierzę nie oznacza małych potrzeb – wymaga wiedzy, cierpliwości i odpowiedzialnej opieki dorosłego człowieka.

Etyczny wybór przy kasie

Choć UE zakazuje testowania kosmetyków i ich składników w celach kosmetycznych oraz ogranicza obrót produktami objętymi takimi testami, część firm korzysta z różnic między systemami prawnymi poza UE. Na niektórych rynkach określone kategorie produktów mogą nadal podlegać dodatkowym wymogom bezpieczeństwa, w tym procedurom z udziałem zwierząt.

Konsumenci mają realny wpływ na ten rynek. Sięgajmy po kosmetyki z oznaczeniami Cruelty-Free lub Leaping Bunny, ponieważ pomagają rozpoznać marki deklarujące brak okrucieństwa wobec zwierząt. Postawę konkretnych firm można szybko sprawdzić w polskiej aplikacji Happy Rabbit.

Podsumowanie

Gdy widzisz cierpienie zwierzęcia, nie odwracaj wzroku. Skorzystaj z odpowiedniej drogi pomocy i działaj od razu.

Bezpośrednie zagrożenie życia oraz brutalna przemoc

Jeśli zwierzę znajduje się w sytuacji zagrażającej życiu, ktoś się nad nim znęca albo pies został zamknięty w nagrzanym samochodzie, natychmiast zadzwoń pod numer alarmowy 112. W takich momentach liczy się szybka reakcja, ponieważ każda minuta może przesądzić o zdrowiu albo życiu zwierzęcia.

Rażące zaniedbania i złe warunki życia

Gdy widzisz psa trzymanego na zbyt krótkim łańcuchu, zwierzę pozbawione wody, skrajnie wychudzonego pupila albo brak pomocy weterynaryjnej mimo choroby czy ran, zgłoś sprawę organizacjom działającym na rzecz zwierząt. Możesz skontaktować się z Towarzystwem Opieki nad Zwierzętami w Polsce. Biuro krajowe TOZ odbiera zgłoszenia pod numerem 22 825 75 35. Można też zwrócić się bezpośrednio do najbliższego oddziału lokalnego. Pomocy udziela również Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Zwierząt OTOZ Animals. Centrala organizacji działa pod numerem 517 274 947.

Zadbaj o dowody

Przed zgłoszeniem, jeśli możesz zrobić to bez narażania siebie ani zwierzęcia, wykonaj zdjęcia, nagraj krótki film i zapisz dokładny adres posesji. Takie materiały pomagają osobom prowadzącym interwencję szybko ocenić sytuację, dotrzeć na miejsce i podjąć skuteczne działania.

Codzienne decyzje człowieka wpływają na los istot, które same nie poproszą o ratunek. Reakcja na przemoc, sprzeciw wobec zaniedbań oraz mądra opieka pokazują, jakim społeczeństwem naprawdę jesteśmy. W duchu etyki Alberta Schweitzera można powiedzieć, że stosunek człowieka do istot żywych wiele mówi o jego wrażliwości i odpowiedzialności.

Źródła: